ارتفاعزدگی یا بیماری کوه (AMS) زمانی رخ میدهد که بدن فرصت کافی برای تطبیق با کاهش اکسیژن در ارتفاعات بالا را نداشته باشد. این بیماری هیچ ربطی به تناسب اندام ندارد — یک ورزشکار حرفهای ممکن است شدیدتر از یک مبتدی دچار آن شود.
انواع ارتفاعزدگی
۱. بیماری حاد کوه (AMS)
شایعترین شکل ارتفاعزدگی. معمولاً ۶–۱۲ ساعت بعد از رسیدن به ارتفاع بالا ظاهر میشود.
علائم: سردرد، خستگی، بیاشتهایی، تهوع، سرگیجه و اختلال خواب
۲. ادم ریوی ارتفاع (HAPE)
خطرناکتر از AMS — مایع در ریهها جمع میشود. این یک اورژانس پزشکی است.
علائم: تنگی نفس در حالت استراحت، سرفه خشک یا با خلط صورتی، لبهای آبی (سیانوز)
۳. ادم مغزی ارتفاع (HACE)
نادرترین اما کشندهترین نوع. مایع در مغز جمع میشود.
علائم: سردرد شدید که به دارو جواب نمیدهد، اختلال راه رفتن، گیجی، از دست دادن هوشیاری
پیشگیری
آکلیماتیزه شدن
بهترین پیشگیری، دادن زمان کافی به بدن برای تطبیق است:
- قانون «بالا برو، پایین بخواب» — اقامت در ارتفاع پایینتر از ارتفاع روزانه
- بیشتر از ۳۰۰–۵۰۰ متر در روز بالا نرو (بالای ۳۰۰۰ متر)
- برای هر ۱۰۰۰ متر افزایش، یک روز استراحت اضافی در نظر بگیر
- قبل از صعود، ۲–۳ روز در ارتفاع متوسط (۲۵۰۰–۳۰۰۰م) بمان
تغذیه و آبرسانی
- روزانه ۳–۴ لیتر آب بنوش — کمآبی ارتفاعزدگی را بدتر میکند
- از الکل و قرصهای خوابآور در ارتفاع پرهیز کن
- غذاهای کربوهیدراتی بخور — کربوهیدرات اکسیژن کمتری برای متابولیسم نیاز دارد
داروها
استازولامید (Diamox / دیامکس)
موثرترین داروی پیشگیری از AMS. باید ۲۴ ساعت قبل از صعود شروع شود.
درمان در محل
- AMS خفیف: در همان ارتفاع بمان، استراحت کن، ایبوپروفن برای سردرد
- AMS متوسط تا شدید: فوری پایین برو — ۳۰۰–۵۰۰ متر
- HAPE یا HACE: اورژانس — پایین آمدن فوری، تماس اورژانس، اکسیژن اگر موجود باشد
- کیسه گاموو (Gamow Bag): یک اتاقک فشار قابل حمل که در موارد شدید تا رسیدن امداد کمک میکند